WOORDENGIDS
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P / Q
R
S
T
U
V
W / X / Y
Z
Aa
aanbiedingsbrief
=> ook de aanbevelingsbrief genoemd
Je kunt - als je een besluit hebt genomen om een verhaal of tekst naar een tijdschriftredactie of uitgever te sturen - deze vergezeld laten gaan van een aanbiedingsbrief. Zo'n aanbiedingsbrief kan het beste kort, duidelijk en zakelijk zijn. Het advies luid: Maak er geen verkoopbrief van. Je aanprijzingen en recommandaties van vrienden en kennissen hebben geen zin. Een ander advies is om na te gaan wie de redactiesecretaris is. Door zo iemand op de envelo in de aanhef met name te noemen, dan krijgt je aanbiedingsbrief een persoonlijker karakter. Bewaar altijd zelf een kopie van je brief. Een slechte begeleidende brief wordt in 90% van de gevallen niet gelezen. Het aanbieden van je tekst gaat niet zonder slag of stoten. Laat je goed inlichten hoe je je manuscript het beste kan aanbieden aan een redacteur.
Kijk voor uitgevers of manuscriptbeoordelingsbureaus hier
aandachtstreepjes
Aandachtstreepjes worden op verschillende manieren gebruikt. Ze worden gebruikt om de aandacht te vestigen op een toevoeging. De toevoeging is gemakkelijker te lokaliseren dan met kommas. Aandachtstreepjes worden gebruikt - onder andere - voor een mededeling die niet in de structuur van de zin past. Bijvoorbeeld: Hij was - en het is niet de eerste keer - te laat thuis
aaneenrijging , van zinnen
Als er sprake is van een aaneenrijging van zinnen, dan tref je in een verhaal of tekst slappe omslachtigheid aan. Probeer daarom je verhaal of tekst te controleren op ( stop ) woorden en zinnen die je om kunt werken tot een leesbaar geheel. Maak zinnen korter. Vaak wordt een zin al veel compacter en sneller door het wegschrappen van één enkel woordje.
aanhalingsteken
Aanhalingstekens kunnen op twee manieren worden gebruikt: een citaat ( een letterlijke weergave van geschreven of gesproken woorden ), en woorden met een speciale status ( zelfgemaakte woorden of woorden in de zogenaamdfunctie ). Aanhalingstekens worden niet gebruikt bij gedachtes. Ze zijn zeer belangrijk in een dialoog; zo kun je bij een personage aangeven dat deze zelf aan het woord is: directe rede.
A.B.N, en dialect
ABN staat voor 'Algemeen Beschaafd Nederlands'. Dit brengt vaak sociale discriminatie met zich mee als het gaat over ABN en dialect. Tegenwoordig ziet men doorgaans in dat het ABN helemaal niet zo algemeen is en dat het ook niet beschaafder is dan welk dialect ook.
abstracte mededeling
Een abstracte mededeling is een mededeling losgemaakt van de direct waarneembare werkelijkheid. Zo'n zin vormt een 'idee' , een wijsheid, iets ontastbaar. Abstracte woorden zijn bijvoorbeeld: liefde, energie, oorzaak en vergetelheid.
Zie ook 'concrete mededeling'
accentteken
=> ook wel klemtoonteken genoemd
Accenttekens leggen de accent op het uit te spreken woord. Er zijn drie soorten accenttekens. Hun Franse benaming is 'accent aigu', 'accent grave' en 'accent circonflexe'. Voorbeelden van accenttekens: crème, scène, en fêteren.
acquisitie
Acquisitie is de (ver)werving van je manuscript door de uitgeverij. Deze taak is weggelegd voor de acquirerend redacteur. Het is de eerste fase in een boekproductie.
apostrof
=> ook wel weglatingsteken of afkappingsteken genoemd
Deze wordt gebruikt op de plaats waar een of meer letters zijn weggelaten: 's avonds ( des avonds ), in het meervoud en de tweede naamval van woorden/eigennamen die eindigen op a,i,o,u en y ( in verband met de uitspraak, bijvoorbeeld dia's ), in de tweede naamval van eigennamen die eindigen op een sisklank ( s, sch, z of x, bijvoorbeeld 's-Hertogenbosch ), in het meervoud en de tweede naamval van woorden die uit een spraakklank bestaan, letterwoorden, afkortingen en hun afleidingen ( bijvoorbeeld VVD'er ), in verkleinvormen van woorden die eindigen op medeklinker + y ( bijvoorbeeld baby'tje ) en in ongewone vormen ( bijvoorbeeld alsjeblieft's ).
adequaat
Dit is een manier van schrijven zodat de lezers het kunnen en willen volgen. Een manier van passend schrijven, of wel toepasselijk schrijven, precies zoals nodig is.
afbreekstreepje
Een afbreekstreepje gebruiken we voor het afbreken van woorden. Het mooiste is om woorden bij afbreken te splitsen in de delen waaruit ze zijn samengesteld. Bijvoorbeeld redactiewijzer wordt afgebroken als redactie-wijzer.
Zie ook 'weglatingsstreepje' en 'koppelteken'
afkortingen
Afkortingen worden gebruikt uit gemakzucht, bij ruimtegebrek en om kosten te besparen, bijvoorbeeld in advertenties. Ze kunnen de leesbaarheid van een tekst ernstig beschadigen, vandaar het advies om ze zoveel mogelijk te vermijden in gewone teksten.
afwisseling
Het advies luid: Houd rekening met afwisseling in al je teksten, qua lengte en bouw. Bij dit laatste kan je letten op de afwisseling tussen vragend / stellend, enkelvoudig / samengesteld, standaard / afwijkend en directe rede / indirecte rede.
allegorie
Allegorie is een veel gebruikte metafoor, of wel een uitgewerkte metafoor. Het is een verzameling van metaforen met een zelfde thema. Je krijgt dan een verhaal waarmee ook nog iets anders bedoeld wordt dan wat er verteld wordt.
alliteratie
Dit is een opeenvolging van woorden die beginnen met dezelfde klank. Vooral woorden met een gelijke beginmedeklinker. Noem je ook wel 'beginrijm' of 'stafrijm'. Een voorbeeld van alliteratie is: 'Wat willen we meer: zon, strand en golven?
'Wat willen we meer: zon, strand en zee?
Een ander voorbeeld luid: 'heerlijk, helder…. ')
alinea's
Dit zijn stukjes tekst, van gemiddeld ongeveer zes regels, waarvan de laatste regel niet tot het einde doorloopt. Alinea's zijn belangrijk voor lezers. Er ontstaat even een rustpunt.
anachronie
Dit kan je beschouwen als een tijdsafwijking van het chronologisch ( van wieg tot aan de dood ) verloop van de tijd. Een vorm van een flash-forward. Het is ook een vaak voorkomende fout in historische verhalen. Het gaat daarbij om een vergissing met betrekking tot de tijd. Het doet zich voor wanner feiten, toestanden, personen, voorwerpen of denkbeelden op tijdstippen in de geschiedenis worden geplaatst waarop ze ( nog ) niet konden voorkomen.
Zie ook 'flash-forward'
anekdote
Een anekdote is een kort verhaal, meestal over een leuke gebeurtenis uit iemands leven.
anticlimax
Anticlimax is het tegenovergestelde van climax. Het krijgt een onbeduidender betekenis.
Zie ook 'climax'
anti - utopie
=> ook wel 'dystopie' genoemd
De term 'onmogelijke werkelijkheid' of 'illusie' kunnen we hier gebruiken. Een SF-auteur schrijft een denkbeeldige samenleving met louter negatieve eigenschappen waarin men beslist niet zou willen leven.
Zie ook 'utopie'
archaïsmen
=> 'archos' is een Griekse uitdrukking voor 'oud'
Hieronder verstaan we dan ook het verouderd woord.
associëren
Hieronder verstaan dat we verbindingen kunnen leggen. Alle ervaringen, indrukken en herinneringen met elkaar in verband kunnen brengen, zodat er iets "nieuws" ontstaat: een nog nooit eerder bedacht kunstwerk bijvoorbeeld ( hier valt ook een literaire tekst onder ).
A.S.V.A.T - code
Dit woord staat voor Afspraken Symboolgebruik Voor Aanlevering Tekstvervaardiging. Hier bestaan afspraken over als het gaat om aanlevering van verhalen en teksten op de tekstverwerker van je computer.
auctoriale verteller
De auteur bepaalt het perspectief van het verhaal of tekst. Zo'n verteller is alwetend, hij weet zelfs wat de personages denken en voelen. De auctoriale ik ( soms ook ik wij-vorm gebruikt ) neemt niet zelf deel aan de handeling. De verteller brengt van een afstand verslag uit, hij vat samen, legt uit of levert commentaar.
Zie ook 'verborgen verteller' en 'personale verteller'
auteursbegeleiding
=> ook wel literair agent of literair bemiddelaar genoemd
Een literair agent geeft je belangrijke aanwijzingen. De bemiddelingen hebben commerciële bedoelingen. Ze helpen je met het selecteren van bijvoorbeeld uitgevers en gaan de onderhandelingen aan.
auteurswet, 1912
=> ook wel copyright genoemd of kopierecht
Dit is het recht om te beslissen of iets dat je gemaakt hebt, bijvoorbeeld een boek, openbaar gemaakt wordt (lees hier meer over auteurswet). De auteur heeft het recht te bepalen hoe, waar en wanneer zijn werk wordt gepubliceerd of vermenigvuldigd . Rechten komen automatisch als je uniek werk hebt geleverd. Geen registratie of aanmelding nodig.
Zie ook 'grondwet, 1848'
autobiografisch schrijven
Een autobiografisch verhaal schrijven heeft te maken met je eigen levenservaringen op papier weten te zetten. Het heeft ook veel met verbeeldingskracht te maken: je beleeft het opnieuw, op een nieuwe wijze. Dit betekent dan dat je informatie toevoegt, weg laat of verandert naar gelang het je uitkomt. Er verschijnen regelmatig boeken die gebaseerd zijn op herinneringen aan de eigen kinder-en jeugdervaringen. Inventariseer je verleden als je een autobiografisch verhaal wilt schrijven.
avonturenverhalen
De held uit een avonturenverhaal probeert een bepaald doel te bereiken, hij wil bijvoorbeeld snel rijk worden door het opzetten van een lucratieve zaak of het ontginnen van een mijn in een onherbergzaam gebied.
Zie ook 'thrillerverhalen', en 'spionageverhalen'
Rechten: Schrijvers4fun heeft zijn best gedaan om de rechten van rechthebbenden te respecteren. Van sommige teksten zijn niet alle rechtshebbenden te achterhalen. Ben jij rechtshebbende, neem dan contact op met schrijvers4fun.
Aa
aanbiedingsbrief
=> ook de aanbevelingsbrief genoemd
Je kunt - als je een besluit hebt genomen om een verhaal of tekst naar een tijdschriftredactie of uitgever te sturen - deze vergezeld laten gaan van een aanbiedingsbrief. Zo'n aanbiedingsbrief kan het beste kort, duidelijk en zakelijk zijn. Het advies luid: Maak er geen verkoopbrief van. Je aanprijzingen en recommandaties van vrienden en kennissen hebben geen zin. Een ander advies is om na te gaan wie de redactiesecretaris is. Door zo iemand op de envelo in de aanhef met name te noemen, dan krijgt je aanbiedingsbrief een persoonlijker karakter. Bewaar altijd zelf een kopie van je brief. Een slechte begeleidende brief wordt in 90% van de gevallen niet gelezen. Het aanbieden van je tekst gaat niet zonder slag of stoten. Laat je goed inlichten hoe je je manuscript het beste kan aanbieden aan een redacteur.
Kijk voor uitgevers of manuscriptbeoordelingsbureaus hier
aandachtstreepjes
Aandachtstreepjes worden op verschillende manieren gebruikt. Ze worden gebruikt om de aandacht te vestigen op een toevoeging. De toevoeging is gemakkelijker te lokaliseren dan met kommas. Aandachtstreepjes worden gebruikt - onder andere - voor een mededeling die niet in de structuur van de zin past. Bijvoorbeeld: Hij was - en het is niet de eerste keer - te laat thuis
aaneenrijging , van zinnen
Als er sprake is van een aaneenrijging van zinnen, dan tref je in een verhaal of tekst slappe omslachtigheid aan. Probeer daarom je verhaal of tekst te controleren op ( stop ) woorden en zinnen die je om kunt werken tot een leesbaar geheel. Maak zinnen korter. Vaak wordt een zin al veel compacter en sneller door het wegschrappen van één enkel woordje.
aanhalingsteken
Aanhalingstekens kunnen op twee manieren worden gebruikt: een citaat ( een letterlijke weergave van geschreven of gesproken woorden ), en woorden met een speciale status ( zelfgemaakte woorden of woorden in de zogenaamdfunctie ). Aanhalingstekens worden niet gebruikt bij gedachtes. Ze zijn zeer belangrijk in een dialoog; zo kun je bij een personage aangeven dat deze zelf aan het woord is: directe rede.
A.B.N, en dialect
ABN staat voor 'Algemeen Beschaafd Nederlands'. Dit brengt vaak sociale discriminatie met zich mee als het gaat over ABN en dialect. Tegenwoordig ziet men doorgaans in dat het ABN helemaal niet zo algemeen is en dat het ook niet beschaafder is dan welk dialect ook.
abstracte mededeling
Een abstracte mededeling is een mededeling losgemaakt van de direct waarneembare werkelijkheid. Zo'n zin vormt een 'idee' , een wijsheid, iets ontastbaar. Abstracte woorden zijn bijvoorbeeld: liefde, energie, oorzaak en vergetelheid.
Zie ook 'concrete mededeling'
accentteken
=> ook wel klemtoonteken genoemd
Accenttekens leggen de accent op het uit te spreken woord. Er zijn drie soorten accenttekens. Hun Franse benaming is 'accent aigu', 'accent grave' en 'accent circonflexe'. Voorbeelden van accenttekens: crème, scène, en fêteren.
acquisitie
Acquisitie is de (ver)werving van je manuscript door de uitgeverij. Deze taak is weggelegd voor de acquirerend redacteur. Het is de eerste fase in een boekproductie.
apostrof
=> ook wel weglatingsteken of afkappingsteken genoemd
Deze wordt gebruikt op de plaats waar een of meer letters zijn weggelaten: 's avonds ( des avonds ), in het meervoud en de tweede naamval van woorden/eigennamen die eindigen op a,i,o,u en y ( in verband met de uitspraak, bijvoorbeeld dia's ), in de tweede naamval van eigennamen die eindigen op een sisklank ( s, sch, z of x, bijvoorbeeld 's-Hertogenbosch ), in het meervoud en de tweede naamval van woorden die uit een spraakklank bestaan, letterwoorden, afkortingen en hun afleidingen ( bijvoorbeeld VVD'er ), in verkleinvormen van woorden die eindigen op medeklinker + y ( bijvoorbeeld baby'tje ) en in ongewone vormen ( bijvoorbeeld alsjeblieft's ).
adequaat
Dit is een manier van schrijven zodat de lezers het kunnen en willen volgen. Een manier van passend schrijven, of wel toepasselijk schrijven, precies zoals nodig is.
afbreekstreepje
Een afbreekstreepje gebruiken we voor het afbreken van woorden. Het mooiste is om woorden bij afbreken te splitsen in de delen waaruit ze zijn samengesteld. Bijvoorbeeld redactiewijzer wordt afgebroken als redactie-wijzer.
Zie ook 'weglatingsstreepje' en 'koppelteken'
afkortingen
Afkortingen worden gebruikt uit gemakzucht, bij ruimtegebrek en om kosten te besparen, bijvoorbeeld in advertenties. Ze kunnen de leesbaarheid van een tekst ernstig beschadigen, vandaar het advies om ze zoveel mogelijk te vermijden in gewone teksten.
afwisseling
Het advies luid: Houd rekening met afwisseling in al je teksten, qua lengte en bouw. Bij dit laatste kan je letten op de afwisseling tussen vragend / stellend, enkelvoudig / samengesteld, standaard / afwijkend en directe rede / indirecte rede.
allegorie
Allegorie is een veel gebruikte metafoor, of wel een uitgewerkte metafoor. Het is een verzameling van metaforen met een zelfde thema. Je krijgt dan een verhaal waarmee ook nog iets anders bedoeld wordt dan wat er verteld wordt.
alliteratie
Dit is een opeenvolging van woorden die beginnen met dezelfde klank. Vooral woorden met een gelijke beginmedeklinker. Noem je ook wel 'beginrijm' of 'stafrijm'. Een voorbeeld van alliteratie is: 'Wat willen we meer: zon, strand en golven?
'Wat willen we meer: zon, strand en zee?
Een ander voorbeeld luid: 'heerlijk, helder…. ')
alinea's
Dit zijn stukjes tekst, van gemiddeld ongeveer zes regels, waarvan de laatste regel niet tot het einde doorloopt. Alinea's zijn belangrijk voor lezers. Er ontstaat even een rustpunt.
anachronie
Dit kan je beschouwen als een tijdsafwijking van het chronologisch ( van wieg tot aan de dood ) verloop van de tijd. Een vorm van een flash-forward. Het is ook een vaak voorkomende fout in historische verhalen. Het gaat daarbij om een vergissing met betrekking tot de tijd. Het doet zich voor wanner feiten, toestanden, personen, voorwerpen of denkbeelden op tijdstippen in de geschiedenis worden geplaatst waarop ze ( nog ) niet konden voorkomen.
Zie ook 'flash-forward'
anekdote
Een anekdote is een kort verhaal, meestal over een leuke gebeurtenis uit iemands leven.
anticlimax
Anticlimax is het tegenovergestelde van climax. Het krijgt een onbeduidender betekenis.
Zie ook 'climax'
anti - utopie
=> ook wel 'dystopie' genoemd
De term 'onmogelijke werkelijkheid' of 'illusie' kunnen we hier gebruiken. Een SF-auteur schrijft een denkbeeldige samenleving met louter negatieve eigenschappen waarin men beslist niet zou willen leven.
Zie ook 'utopie'
archaïsmen
=> 'archos' is een Griekse uitdrukking voor 'oud'
Hieronder verstaan we dan ook het verouderd woord.
associëren
Hieronder verstaan dat we verbindingen kunnen leggen. Alle ervaringen, indrukken en herinneringen met elkaar in verband kunnen brengen, zodat er iets "nieuws" ontstaat: een nog nooit eerder bedacht kunstwerk bijvoorbeeld ( hier valt ook een literaire tekst onder ).
A.S.V.A.T - code
Dit woord staat voor Afspraken Symboolgebruik Voor Aanlevering Tekstvervaardiging. Hier bestaan afspraken over als het gaat om aanlevering van verhalen en teksten op de tekstverwerker van je computer.
auctoriale verteller
De auteur bepaalt het perspectief van het verhaal of tekst. Zo'n verteller is alwetend, hij weet zelfs wat de personages denken en voelen. De auctoriale ik ( soms ook ik wij-vorm gebruikt ) neemt niet zelf deel aan de handeling. De verteller brengt van een afstand verslag uit, hij vat samen, legt uit of levert commentaar.
Zie ook 'verborgen verteller' en 'personale verteller'
auteursbegeleiding
=> ook wel literair agent of literair bemiddelaar genoemd
Een literair agent geeft je belangrijke aanwijzingen. De bemiddelingen hebben commerciële bedoelingen. Ze helpen je met het selecteren van bijvoorbeeld uitgevers en gaan de onderhandelingen aan.
auteurswet, 1912
=> ook wel copyright genoemd of kopierecht
Dit is het recht om te beslissen of iets dat je gemaakt hebt, bijvoorbeeld een boek, openbaar gemaakt wordt (lees hier meer over auteurswet). De auteur heeft het recht te bepalen hoe, waar en wanneer zijn werk wordt gepubliceerd of vermenigvuldigd . Rechten komen automatisch als je uniek werk hebt geleverd. Geen registratie of aanmelding nodig.
Zie ook 'grondwet, 1848'
autobiografisch schrijven
Een autobiografisch verhaal schrijven heeft te maken met je eigen levenservaringen op papier weten te zetten. Het heeft ook veel met verbeeldingskracht te maken: je beleeft het opnieuw, op een nieuwe wijze. Dit betekent dan dat je informatie toevoegt, weg laat of verandert naar gelang het je uitkomt. Er verschijnen regelmatig boeken die gebaseerd zijn op herinneringen aan de eigen kinder-en jeugdervaringen. Inventariseer je verleden als je een autobiografisch verhaal wilt schrijven.
avonturenverhalen
De held uit een avonturenverhaal probeert een bepaald doel te bereiken, hij wil bijvoorbeeld snel rijk worden door het opzetten van een lucratieve zaak of het ontginnen van een mijn in een onherbergzaam gebied.
Zie ook 'thrillerverhalen', en 'spionageverhalen'
Rechten: Schrijvers4fun heeft zijn best gedaan om de rechten van rechthebbenden te respecteren. Van sommige teksten zijn niet alle rechtshebbenden te achterhalen. Ben jij rechtshebbende, neem dan contact op met schrijvers4fun.
